|
|
Contributo
alla conoscenza dei fitotoponimi del Sulcis
(Sardegna
sud-occidentale) |
|

G. BACCHETTA, C.
PONTECORVO, L. MOSSA (*)
(*) Dipartimento di Scienze Botaniche
dell’Università degli Studi di Cagliari, v.le S. Ignazio da Laconi, 13 -
09123 CAGLIARI
Summary.
A first
contribution regarding the phytoponimy of the Sulcis area is presented here. 394
vegetal place names have been counted in a census, referred to 89 taxa. Most of
these are written in Campidanese dialet and is referred to frequently entities
found in the territory. The most recurrent species are shrubs (37,6%) and trees
(35,9%) spontaneus and cultivated, most of them calcifuge. Only in the far
western areas is possible to find taxa calcicole linked to sedimentary substrata
of carbonated nature. From researches carried out it appears that the IGM plans
1:25.000 with the greater number of phytotoponimy are those in Capoterra (68),
Narcao (52), Santadi and Carbonia areas both with 39. It is finally underlined
that almost all the censed names are linked to morphological elements of the
landscape, particularly the peak areas (21,8%) and the mountains (11,9%).
Key
words: Sardinia,
Sulcis, Flora, Phytotoponimy.
INTRODUZIONE
In Sardegna lo studio dei fitotoponimi appare molto
recente e limitato all’analisi di piccole aree o elementi specifici del
paesaggio. Le uniche ricerche esistenti sono, infatti, quelle di Camarda per i
nuraghi dell’Isola [1] e il Monte Albo [2], di Mossa e collaboratori per la
Giara di Gesturi [3] ed il recente lavoro per i Monti del Sulcis [4], utilizzato
come base per la realizzazione del presente contributo. Tutti gli altri lavori
pubblicati dal 1889 ad oggi, si limitano a riportare i nomi vernacolari delle
entità vegetali utilizzati nelle distinte aree della Sardegna.
MATERIALI E METODI
Le analisi condotte hanno preso in considerazione tutta
l’area sulcitana ed in particolare quella porzione di territorio posta ad
occidente della piana del Campidano e a sud della fossa tettonica del Cixerri.
Non sono stati considerati, invece, i territori microinsulari presenti lungo la
costa sud-occidentale e le isole di San Pietro e Sant’Antioco.
Per il censimento dei fitotoponimi sono stati utilizzati
i fogli dell’IGM in scala 1:25.000 di Villamassargia (F. 555 sez. II),
Assemini (F. 556 sez. II), Siliqua (F. 556 sez. III), Carbonia (F. 564 sez. I),
Giba (F. 564 sez. II), Capoterra (F. 565 sez. I), Villa San Pietro (F. 565 sez.
II), Santadi (F. 565 sez. III), Narcao (F. 565 sez. IV), Pula (F. 566 sez. III),
Porto Pino (F. 572 sez. I), Capo Teulada (F. 572 sez. II), Domus de Maria (F.
573 sez. I) e Teulada (F. 573 sez. IV).
Nei fogli di La Maddalena (F. 566 sez. IV), Capo
Spartivento (F. 573 sez. II) e Capo Malfatano (F. 573 sez. III) non sono stati
ritrovati fitotoponimi.
Oltre all’analisi delle carte topografiche si sono
presi in considerazione tutti quei fitotoponimi comunemente utilizzati dagli
abitanti del territorio oggetto di studio.
Per l’interpretazione dei toponimi ritrovati si è
fatto riferimento al vocabolarietto botanico sardo-italiano di Cara [5], al
dizionario etimologico sardo di Wagner [6] e al dizionario botanico sardo di
Congia [7]. Sono state inoltre utilizzate diverse monografie nelle quali vengono
riportati i nomi sardi delle specie vegetali di volta in volta trattate [8, 9,
10, 11, 12, 13,14].
Nell’allegato 1 si riporta la lista dei fitotoponimi
con il corrispondente nome volgare, il binomio scientifico ed il riferimento
cartografico. Per tutti quei fitotoponimi di dubbia attribuzione specifica sono
state adottate le abbreviazioni “cfr.” quando in campo si è ritrovata
dominante una specie e in subordine anche altre entità appartenenti allo stesso
genere; l’abbreviazione “sp. pl.” quando non è stato possibile risalire
all’entità di livello specifico in quanto risultano presenti più specie in
egual misura e ad elevata copertura; infine la sigla “non determinabile”
quando il fitotoponimo si riferisce a più specie vegetali, appartenenti a
diversi generi o addirittura famiglie. Con il simbolo “*” sono stati
contraddistinti quei toponimi non riportati sulle carte dell’IGM ma d’uso
corrente fra gli abitanti del luogo.
RISULTATI
In totale sono stati censiti 394 fitotoponimi, relativi a
89 taxa e rappresentanti l’8,8% della flora sino ad oggi conosciuta per il
Sulcis [4].
La toponomastica generale dell'area risulta
prevalentemente composta da fitotoponimi in dialetto campidanese, riferiti in
gran parte a specie arboree ed arbustive quasi sempre ritrovate o molto
frequenti nel territorio esaminato.
Lo spettro biologico relativo alle 89 entità rinvenute
(fig. 1), evidenzia una netta dominanza delle fanerofite (58,4%) rispetto alle
altre forme biologiche e ciò appare in relazione con il fatto che le specie
forestali legnose sono sicuramente meglio conosciute, più evidenti e sovente
utilizzate dall’uomo. Va infatti rilevato che la maggior parte delle colture
attuate in tutta l’area sulcitana sono caratterizzate da queste specie,
dominano oliveti, mandorleti, carrubeti, vigneti e coltivi di fico d’india,
mentre le colture erbacee sono secondarie e sempre meno diffuse.
Fig. 1 –
Forme biologiche dei fitotoponimi censiti per il Sulcis.
In fig. 2 vengono evidenziate le specie più ricorrenti
nella fitotoponomastica locale. Tra queste, la maggiormente citata è risultata Olea
europaea L. var. sylvestris Brot. (25), seguita da numerose
sclerofille calcifughe quali: Arbutus unedo L. (18), Cistus sp.
pl. (18), Myrtus communis L. (17), Quercus suber L. (16) e Juniperus
oxycedrus L. subsp. oxycedrus (9).
I dati confermano le potenzialità vegetazionali
dell’area, determinata dalla natura dei substrati e dalle condizioni
bioclimatiche. Dominano infatti i substrati non carbonatici, caratterizzati da
graniti ercinici e metamorfiti acido-subacide paleozoiche; mentre dal punto di
vista bioclimatico ci si trova in ambito macrobioclimatico Mediterraneo, con
bioclima pluvistagionale oceanico, condizioni termotipiche che vanno dal
termomediterraneo inferiore al mesomediterraneo superiore e ombrotipi variabili
dal semiarido superiore sino all’umido inferiore [4]. Solo nella parte più
orientale del territorio sono stati ritrovati numerosi fitotoponimi relativi a
taxa calcicoli quali Rosmarinus officinalis L. (7), a conferma dei
substrati sedimentari paleozoici di natura carbonatica dominanti in questa
porzione del Sulcis.
Numerosi risultano anche i toponimi riferiti a specie
largamente coltivate in funzione delle potenzialità bioclimatiche e
vegetazionali dell’area, in particolare ricordiamo le specie del genere Pyrus
sp. pl. (22), Ceratonia siliqua L. (11) e Castanea sativa Mill.
Quanto al castagno va detto che nell’area non è mai stato coltivato in
maniera diffusa, nel passato però è stato piantato in alcune località montane
dai carbonai d’origine toscana. Questi infatti utilizzavano farina di castagne
ed altri frutti altamente calorici, in particolare legumi, come base della loro
dieta nel periodo invernale, quando si insediavano nelle località montane del
Sulcis per il taglio dei boschi.
Per quanto riguarda le specie d’interesse etnobotanico,
la presenza di numerosi toponimi riferiti ad Arundo donax L. o Phragmites
australis Adanson, fa capire come in passato sia stato importante
l’utilizzo di questi vegetali come materie prime per la costruzione di solai e
coperture in genere.
I numerosi
toponimi relativi a Lavatera olbia L., sono dovuti all’utilizzo delle
foglie di questa malvacea come foraggio per il bestiame ed in particolare
nell’allevamento dei conigli.
Fig. 2
– Taxa più ricorrenti
Per
quanto riguarda i riferimenti cartografici, viene evidenziato (fig. 3 e tab. 1)
come il foglio IGM più ricco di fitotoponimi sia quello di Capoterra (68),
seguito da Narcao (52) e da quelli di Santadi e Carbonia, entrambi con 39. Tali
dati concordano con le analisi di carattere demografico che vedono i comuni di
Capoterra e Carbonia maggiormente popolati. In questo caso una maggiore densità
porta proporzionalmente ad un aumento del numero di toponimi, per l’uso più
intenso del territorio.
Fig. 3
– Frequenza percentuale dei fitotoponimi nei singoli fogli IGM in scala
1:25.000.
|
CARTA
|
FOGLIO
|
N. FITOTOP.
|
|
|
|
|
|
Villamassargia
|
F. 555 sez. II
|
17
|
|
Assemini
|
F. 556 sez. II
|
23
|
|
Siliqua
|
F. 556 sez. III
|
28
|
|
Carbonia
|
F. 564 sez. I
|
39
|
|
Giba
|
F. 564
sez. II
|
10
|
|
Capoterra
|
F. 565 sez. I
|
68
|
|
Villa San Pietro
|
F. 565
sez. II
|
36
|
|
Santadi
|
F. 565 sez. III
|
39
|
|
Narcao
|
F. 565 sez. IV
|
52
|
|
Pula
|
F. 566 sez. III
|
7
|
|
Porto Pino
|
F. 572 sez. I
|
13
|
|
Capo Teulada
|
F. 572 sez. II
|
2
|
|
Domus
de Maria
|
F. 573 sez. I
|
28
|
|
Teulada
|
F. 573 sez. IV
|
32
|
|
|
|
|
|
Totale
|
|
394
|
Tab. 1 –
Numero di fitotoponimi per foglio IGM.
Viene infine evidenziato (tab. 2 e fig. 4) come la
maggior parte dei fitotoponimi risulti attinente e collegata agli elementi
morfologici che caratterizzano il paesaggio ed in particolare a: cime e punte
(86), montagne (47), corsi d’acqua (41), passi (35), vallate e zone rocciose
(31).
Infatti l’83,2% dei fitotoponimi risulta data
dall’unione di un morfotoponimo e di un fitotoponimo. Solo per 66 su 394 non
è possibile stabilire un elemento del paesaggio di riferimento.
|
ELEMENTI
DEL PAESAGGIO
|
N.
|
MORFOTOPONIMI
PRESENTI NEI TOPONIMI DI ORIGINE VEGETALE
|
|
Aree
urbanizzate
|
37
|
Baracche,
Camposantu, Capanna, Case, Cuile, Dispensa, Furradroxu, Guardia, Mason,
Medau, Nuraghe, Porto
|
|
Zone
pianeggianti e agricole
|
14
|
Bidili, Bingias, Campu, Planu, Ortu,
Seminau, Tanca
|
|
Corsi
d'acqua
|
41
|
Arriu,
Rigagnolo, Riu
|
|
Luoghi
umidi
|
11
|
Funtana,
Isca, Mitza
|
|
Voragini
e grotte
|
4
|
Forada,
Grotta, Strumpu
|
|
Forre,
canyon
|
16
|
Canale,
Forru, Fundu
|
|
Vallate
|
6
|
Bau,
Bega, Ega, Gutturu, Vallada
|
|
Montagne
|
47
|
Costa,
Monte, Schina
|
|
Passi,
archi, selle
|
35
|
Arcu,
Genna, Sedda
|
|
Cime
e punte
|
86
|
Conca,
Murru, Punta
|
|
Zone
rocciose
|
31
|
Cuccuru,
Pala, Perda, Rocca, Serra
|
|
Non
identificabili
|
66
|
|
|
|
|
|
|
TOTALE
|
394
|
|
Tab. 2 –
Morfotoponimi raggruppati in funzione dei diversi elementi del paesaggio.
Fig. 4 –
Percentuale di morfotoponimi raggruppati in funzione dei diversi elementi del
paesaggio.
CONCLUSIONI
L’analisi dei fitotoponimi di questo territorio, vasto
2129 Kmq, ha confermato quanto i vegetali siano un utilissimo strumento per il
riconoscimento dei luoghi. Oltre a ciò si è evidenziato che spesso gli
abitanti, nell’attribuire un toponimo, ricorrono all’elemento geobotanico e
geomorfologico più appariscente del sito. Con l’abbinamento di una pianta ad
un elemento del paesaggio o ai manufatti antropici, ottengono un’indubbia
specificità e possibilità di riconoscimento preciso.
Lo studio ha anche consentito di capire la specificità
del vernacolo locale e quanto gli abitanti del posto distinguano solamente il
nome del genere e non epiteto specifico, salvo non si tratti di specie arboree
utilizzate per l’alimentazione o taxa d’uso medicinale.
Un’ultima osservazione sui risultati è quella riferita
all’elevato numero di fitotoponimi che si ripetono una sola volta. Questo dato
conferma la ricchezza floristica del territorio e i numerosi habitat che
ospitano specie talvolta rare o addirittura esclusive.
BIBLIOGRAFIA
[1]
I. Camarda, La phytotoponymie des
Nuraghes en Sardaigne. Braun-Blanquetia, 3(2): 337-340 (1989).
[2] I. Camarda,
Ambiente e flora del Monte Albo. Sardegna centro-orientale. Il Portico Editrice,
Casale Monferrato (1984).
[3] L. Mossa,
A. Scrugli, B. Mulas, M.C. Fogu, A. Cogoni, La componente geobotanica del
parco della Giara di Gesturi. Una base naturalistica per una proposta gestionale
di conservazione e fruizione. In: Sa Jara. Un’area di interesse naturalistico
da salvaguardare, pgg. 27-84. Assessorato alla Tutela dell’Ambiente, Provincia
di Cagliari (1989).
[4]
G. Bacchetta, Flora, vegetazione e paesaggio dei Monti del Sulcis
(Sardegna sud-occidentale). Tesi di Dottorato di Ricerca, A.A: 1999-2000.
Dipartimento di Biotecnologie Agrarie ed Ambientali, Università degli Studi di
Ancona (2000).
[5] A.
Cara, Vocabolarietto botanico sardo-italiano. Tipografia del Corriere,
Cagliari (1889).
[6] M.L.
Wagner, Dizionario etimologico sardo. Carl
Winter, Heidelberg (1960).
[7] P.
Congia, Dizionario botanico sardo. Zonza Editori, Cagliari (1998).
[8] A.
Cossu, Flora pratica sarda illustrata. Gallizzi Editore, Sassari (1968).
[9] S.
Vannelli, La flora arborea ed arbustiva nel dialetto gallurese.
Ispettorato Distrettuale delle Foreste, Tempio (1971).
[10] I. Camarda,
F. Valsecchi, Alberi e arbusti spontanei della Sardegna. Gallizzi
Editore, Sassari (1983).
[11] M.
Chiappini, Guida alla flora pratica della Sardegna. Carlo Delfino
Editore, Sassari (1985).
[12] I.
Camarda, Introduzione all’ambiente di Monte Gonare. 2D Editrice
Mediterranea, Sassari (1986).
[13] G.
Nieddu, C. Scudu, G. Filia, M.A. Nieddu, M. Brundu, Le piante nostre
amiche. Coop. Grafica Nuorese, Nuoro (1989).
[14] I. Camarda,
F. Valsecchi, Piccoli arbusti, liane e suffruttici spontanei della
Sardegna. Carlo Delfino Editore, Sassari (1990).
Allegato
1. Elenco dei Fitotoponimi del Sulcis.
|
|
FITOTOPONIMO
|
NOME
VOLGARE
|
BINOMIO
SCIENTIFICO
|
CARTA
IGM
|
|
1
|
Arcu
de sa Spinarba
|
Carlina
raggio d'oro
|
Carlina
corymbosa
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
2
|
Arcu Genn’e Murdegu
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
3
|
Arcu is Siliquas
|
Carrubo
|
Ceratonia
siliqua
L.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
4
|
Arcu
Rocca Pirosu
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
5
|
Arcu
sa Nebida
|
Mentuccia
|
Calamintha
nepeta
(L.) Savi subsp. glandulosa (Req.) P.W. Ball
|
F. 564 SEZ. I
|
|
6
|
Arcu
su Filixi
|
Felce
aquilina
|
Pteridium
aquilinum
(L.) Kuhn
|
F. 555 SEZ. II
|
|
7
|
Arcu su Fixi
|
Felce
aquilina
|
Pteridium
aquilinum
(L.) Kuhn
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
8
|
Arcu
su Linnamini
|
Il
legnatico
|
Non
determinabile
|
F. 565 SEZ. III
|
|
9
|
Arcu su Murdegu
|
Cisto
|
Cistus sp. pl..
|
F.
565 SEZ. I
|
|
10
|
Baracche
di Zippiri
|
Rosmarino
|
Rosmarinus
officinalis L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
11
|
Bau Suergiu
|
Sughera
|
Quercus suber
L.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
12
|
Bega
Rosas
|
Rosa
di S. Giovanni
|
Rosa
sempervirens
L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
13
|
Bega
su Suergiu
|
Sughera
|
Quercus suber
L.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
14
|
Bingias Noas
|
Vite
|
Vitis vinifera
L.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
15
|
Binxixedda
|
Vite
|
Vitis vinifera
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
16
|
Camp’e
Luas
|
Euforbia
cespugliosa
|
Euphorbia cfr.
characias L.
|
F. 565 SEZ. I
|
|
17
|
Campo
Pira
|
Pero
|
Pyrus communis
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
18
|
Campu de Pira
|
Pero
|
Pyrus communis
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
19
|
Campu sa Mendula
|
Mandorlo
|
Prunus dulcis
(Mill.) D.A. Webb
|
F. 565 SEZ. II
|
|
20
|
Canale
Arridelis
|
Fillirea
|
Phillyrea cfr.
latifolia L.
|
F. 565 SEZ. II
|
|
21
|
Canale
Bacchialinu
|
Ontano
|
Alnus
glutinosa
(L.) Gaertner
|
F.
565 SEZ. I
|
|
22
|
Canale de is Figus
|
Fico
|
Ficus
carica
L. var. caprificus Risso
|
F. 565 SEZ. II
|
|
23
|
Canale de is Tuvius
|
Erica
tirrenica
|
Erica
cfr. terminalis
Salisb.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
24
|
Canale
de s’Arrideli
|
Fillirea
|
Phillyrea cfr.
latifolia L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
25
|
Canale de sa Sugraxia
|
Bagolaro
|
Celtis
australis
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
26
|
Canale is Melianas
|
Viburno
|
Viburnum
tinus
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
27
|
Canale
Longufresu *
|
Tasso
|
Taxus
baccata
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
28
|
Canale Murdegu
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
29
|
Canale
s’Olioni
|
Corbezzolo
|
Arbutus unedo
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
30
|
Canale s’Ortu de su Cauli
|
Cavolo
|
Brassica
sp. pl.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
31
|
Canale
sa Truba Manna is Abiois
|
Lavanda
|
Lavandula
stoechas
L.
|
F.
573 SEZ. I
|
|
32
|
Canale
su Longuvresu
|
Tasso
|
Taxus
baccata
L.
|
F. 565 SEZ. II
|
|
33
|
Canale
su Suergiu
|
Sughera
|
Quercus
suber
L.
|
F.
565 SEZ. III
|
|
34
|
Cannas
|
Canna
|
Arundo
donax L.
o Phragmites australis Adanson
|
F. 564 SEZ.I
|
|
35
|
Capanna
s’Arrideli
|
Fillirea
|
Phillyrea cfr.
latifolia L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
36
|
Case de Portu Pirastu
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
37
|
Case Murdeu
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
38
|
Case Zinnigas
|
Lisca,
Carice
|
Scirpus
sp.
pl. o Carex sp. pl.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
39
|
Conca
de sa Tuvara
|
Erica
arborea
|
Erica
cfr. arborea L.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
40
|
Conca de Sarpas
|
Salice
di Arrigoni
|
Salix
arrigonii Brullo
|
F.
564 SEZ. I
|
|
41
|
Conca is Luas
|
Euforbia arborescente
|
Euphorbia cfr.
dendroides L.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
42
|
Conca is Ollastus
|
Olivastro
|
Olea europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F. 555 SEZ. II
|
|
43
|
Conca
sa Figu
|
Fico
|
Ficus
carica
L. var. caprificus Risso
|
F. 555 SEZ. II
|
|
44
|
Costa
Bingia
|
Vite
|
Vitis vinifera
L.
|
F.
573 SEZ. I
|
|
45
|
Costa
Olioni
|
Corbezzolo
|
Arbutus unedo
L.
|
F.565 SEZ. IV
|
|
46
|
Costa
Ortigu Orbai
|
Sughera
|
Quercus
suber
L.
|
F.
556 SEZ. III
|
|
47
|
Costa
s'ega de sa Vigu
|
Fico
|
Ficus
carica
L. var. caprificus Risso
|
F.
573 SEZ. IV
|
|
48
|
Costa
s'ega su Launaxi
|
Oleandro
|
Nerium
oleander
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
49
|
Costa
su Tuvu de is Ollastus
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
50
|
Costa
Tintionargius
|
Stracciabrache
|
Smilax
aspera
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
51
|
Cuccuru de Feurras
|
Ferula comune
|
Ferula communis
L. subsp communis
|
F. 555 SEZ. II
|
|
52
|
Cuccuru de s’Ollastu
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
53
|
Cuccuru de su Sparau
|
Asparago
|
Asparagus
acutifolius
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
54
|
Cuccuru
Figu
|
Fico
|
Ficus
carica
L. var. caprificus Risso
|
F. 565 SEZ. III
|
|
55
|
Cuccuru is Ollastus
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
56
|
Cuccuru
Moddizzi
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
57
|
Cuccuru Murdegus
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F. 564 SEZ. II
|
|
58
|
Cuccuru
Narboni Mannu
|
Malva
arborea
|
Lavatera
olbia
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
59
|
Cuccuru
s’Olioni
|
Corbezzolo
|
Arbutus unedo
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
60
|
Cuccuru
s’Ollastu
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
61
|
Cuccuru
Sparau
|
Asparago
|
Asparagus
acutifolius
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
62
|
Cuccuru su Lillu
|
Iridaceae
o Liliaceae varie
|
Non
determinabile
|
F.
565 SEZ. III
|
|
63
|
Cuile
sa Sugraxia
|
Bagolaro
|
Celtis australis
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
64
|
Dispensa
Narboni Bucedda
|
Malva
arborea
|
Lavatera
olbia
L.
|
F. 565 SEZ. II
|
|
65
|
Ega
de Fenugus
|
Finocchio
selvatico
|
Foeniculum
vulgare
L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
66
|
Fenugus
|
Finocchio
selvatico
|
Foeniculum
vulgare
L.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
67
|
Feurrargiu
|
Pastinaca
|
Magydaris
pastinacea
(Lam.) Paol.
|
F.
556 SEZ.III
|
|
68
|
Figu
Morisca
|
Fico
d'india
|
Opuntia
ficus-barbarica A. Berger
|
F.
573 SEZ. I
|
|
69
|
Forada Is Olias
|
Olivo
|
Olea
europaea
var. sativa L.
|
F. 565 SEZ. II
|
|
70
|
Fundu de is Mudegus
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
71
|
Funtana
Giuncu
|
Giunco
|
Juncus sp. pl.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
72
|
Funtana
s’Acqua sa Murta
|
Mirto
|
Myrtus communis
L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
73
|
Furradroxi
de Sa Canna
|
Canna
|
Arundo donax L.
o Phragmites australis Adanson
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
74
|
Furradroxu de su Narboni Mannu
|
Malva
arborea
|
Lavatera
olbia
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
75
|
Genna
Ollastus
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
76
|
Genna
Spina
|
Ginestra,
Sparzio villoso
|
Genista
sp. pl. o Calicotome villosa (Poiret) Link
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
77
|
Genna
Suergiu
|
Sughera
|
Quercus suber
L.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
78
|
Genn'e Cardu
|
Cardo
|
Galactites
sp. pl., Carlina sp. pl., Cardus sp. pl., Onopordum
sp. pl.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
79
|
Grotta
di Murdegu
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
80
|
Guardia
Arrutta
|
Ruta
|
Ruta chalepensis L.
|
F. 564 SEZ. II
|
|
81
|
Guardia
Frori Moriscu
|
Fico
d'india
|
Opuntia
ficus-barbarica A. Berger
|
F.
572 SEZ. I
|
|
82
|
Guardia is Murtas
|
Mirto
|
Myrtus communis
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
83
|
Guardia
Rosmarino
|
Rosmarino
|
Rosmarinus
officinalis
L.
|
F.
572 SEZ. I
|
|
84
|
Guardia
sa Mendula
|
Mandorlo
|
Prunus
dulcis
(Mill.) D.A. Webb
|
F. 566 SEZ. III
|
|
85
|
Guardia
s'Ollastus
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F.
573 SEZ. I
|
|
86
|
Guardia
su Cruccuru
|
Tagliamani
|
Ampelodesmos mauritanicus (Poiret) Dur. et Sch.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
87
|
Guardia
su Zinnibiri
|
Ginepro
cfr. rosso
|
Juniperus
cfr.
oxycedrus L. subsp. oxycedrus
|
F. 556 SEZ.II
|
|
88
|
Guardia
Zaffaraneddu
|
Zafferano
minore
|
Crocus minimus DC.
|
F.
572 SEZ. I
|
|
89
|
Gutturu
cannedu
|
Canna
|
Arundo
donax
L. o Phragmites australis Adanson
|
F.
565 SEZ. IV
|
|
90
|
Is
Castangias
|
Castagno
|
Castanea
sativa
Mill.
|
F.565 SEZ. IV
|
|
91
|
Is
Castangias*
|
Castagno
|
Castanea
sativa
Mill.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
92
|
Is
Mattas
|
Gli
alberi
|
Non
determinabile
|
F.
565 SEZ. IV
|
|
93
|
Is Olionis
|
Corbezzolo
|
Arbutus
unedo
L.
|
F.
565 SEZ. IV
|
|
94
|
Is Olliais
|
Olivo
|
Olea
europaea
var. sativa L.
|
F.565 SEZ. IV
|
|
95
|
Is Pirastus
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F. 566 SEZ. III
|
|
96
|
Is Pireddus
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
97
|
Is Pirosus
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
98
|
Isca
de Rosas
|
Rosa
di S. Giovanni
|
Rosa
sempervirens
L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
99
|
Isca
Su Cardolino
|
Fungo
|
Non
determinabile
|
F.
573 SEZ. I
|
|
100
|
Iscapiras
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis Vill.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
101
|
Leunaxi
|
Oleandro
|
Nerium
oleander
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
102
|
Luas
|
Euforbia
arborescente
|
Euphorbia cfr.
dendroides L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
103
|
Mason’e
Ollastu
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
104
|
Matta
de sa Carruba
|
Carrubo
|
Ceratonia
siliqua
L.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
105
|
Matta
s'Olia
|
Olivo
|
Olea
europaea
var. sativa L.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
106
|
Medau
de is Spinas
|
Ginestra,
Sparzio villoso
|
Genista
sp.
pl. o Calicotome villosa (Poiret) Link
|
F.
564 SEZ. I
|
|
107
|
Medau is Abiois
|
Lavanda
|
Lavandula
stoechas
L.
|
F.
573 SEZ. I
|
|
108
|
Medau is Figus Moriscas
|
Fico
d'india
|
Opuntia
ficus-barbarica A. Berger
|
F.
565 SEZ. I
|
|
109
|
Medau
s’acqua de su Figu
|
Fico
|
Ficus
carica
L. var. caprificus Risso
|
F. 564 SEZ.I
|
|
110
|
Meliana
|
Viburno
|
Viburnum
tinus
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
111
|
Mitza
Linna Segada
|
Legna
tagliata
|
Non
determinabile
|
F. 565 SEZ. II
|
|
112
|
Mitza
sa Castangia
|
Castagno
|
Castanea
sativa
Mill.
|
F. 565 SEZ. II
|
|
113
|
Mitza
sa Figu
|
Fico
|
Ficus
carica
L. var. caprificus Risso
|
F.
556 SEZ. II
|
|
114
|
Mitza
sa Murta
|
Mirto
|
Myrtus communis
L.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
115
|
Mitza
su Suergiu
|
Sughera
|
Quercus
suber L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
116
|
Modditzi
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
117
|
Modditzi
Manna
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
118
|
Modditzi
Mannu
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus
L.
|
F. 564 SEZ.I
|
|
119
|
Moddizzi
Lai
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus L.
|
F.565 SEZ. IV
|
|
120
|
Moddizzi
Manna
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus
L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
121
|
Moddizzorgiu
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus
L.
|
F. 555 SEZ. II
|
|
122
|
Monte Abius Longus
|
Ontano
|
Alnus
glutinosa
(L.) Gaertner
|
F. 565 SEZ. I
|
|
123
|
Monte
Arruda
|
Ruta
|
Ruta chalepensis
L.
|
F. 564 SEZ. I
|
|
124
|
Monte
Cannas
|
Canna
|
Arundo
donax L.
o Phragmites australis Adanson
|
F.
564 SEZ. I
|
|
125
|
Monte
Cannas
|
Canna
|
Arundo
donax L.
o Phragmites australis Adanson
|
F.
565 SEZ. III
|
|
126
|
Monte
Fenogu
|
Finocchio
selvatico
|
Foeniculum
vulgare
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
127
|
Monte Fenu Trainu
|
Sparto
pungente
|
Ammophila
arenaria
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
128
|
Monte
Fenugu
|
Finocchio
selvatico
|
Foeniculum
vulgare
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
129
|
Monte is Luas
|
Euforbia arborescente
|
Euphorbia cfr.
dendroides L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
130
|
Monte is Piras
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
131
|
Monte
Lattias*
|
Lattuga
|
Lactuca sp.
pl.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
132
|
Monte
Luas
|
Euforbia
arborescente
|
Euphorbia cfr.
dendroides L.
|
F.566 SEZ. III
|
|
133
|
Monte
Magai
|
Morella
|
Solanum nigrum
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
134
|
Monte
Miana
|
Viburno
|
Viburnum tinus
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
135
|
Monte
Modditzi
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus
L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
136
|
Monte
Moddizzi
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
137
|
Monte Murdegu
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
138
|
Monte Murdegus
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
139
|
Monte Murru is Luas
|
Euforbia arborescente
|
Euphorbia cfr.
dendroides L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
140
|
Monte
Narbone Mannu
|
Malva
arborea
|
Lavatera
olbia
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
141
|
Monte
Nuraxi Pirosu
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F. 555 SEZ.II
|
|
142
|
Monte
Olioni
|
Corbezzolo
|
Arbutus unedo
L.
|
F.
573 SEZ. I
|
|
143
|
Monte
Palmas
|
Palma
nana
|
Chamaerops humilis
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
144
|
Monte
Pireddu
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
145
|
Monte
Rosmarino
|
Rosmarino
|
Rosmarinus
officinalis
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
146
|
Monte
s’Ega su Zinnibiri
|
Ginepro
cfr. rosso
|
Juniperus
cfr.
oxycedrus L. subsp. oxycedrus
|
F. 565 SEZ. III
|
|
147
|
Monte
sa Mirra
|
Crespolina
|
Santolina
sp. pl.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
148
|
Monte
sa Palma
|
Palma
nana
|
Chamaerops
humilis
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
149
|
Monte
Sanza de is Mattas
|
Gli
alberi
|
Non
determinabile
|
F.
565 SEZ. IV
|
|
150
|
Monte
Senzu di Magai
|
Morella
|
Solanum
nigrum L.
|
F. 564 SEZ. II
|
|
151
|
Monte
Silippa
|
Carrubo
|
Ceratonia
siliqua
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
152
|
Monte
Sparau
|
Asparago
|
Asparagus
acutifolius
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
153
|
Monte
Spina
|
Ginestra,
Sparzio villoso
|
Genista
sp.
pl. o Calicotome villosa (Poiret) Link
|
F.
564 SEZ. I
|
|
154
|
Monte
su Sparau
|
Asparago
|
Asparagus
acutifolius
L.
|
F. 566 SEZ. III
|
|
155
|
Monte
Tintionargiu
|
Stracciabrache
|
Smilax
aspera
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
156
|
Monte
Zaffaraneddu
|
Zafferano
minore
|
Crocus minimus
DC.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
157
|
Monte
Zaffaranu Mannu
|
Zafferano
minore
|
Crocus minimus
DC.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
158
|
Montixeddus is Castangias
|
Castagno
|
Castanea
sativa
Mill.
|
F.565 SEZ. IV
|
|
159
|
Murdegu de Maxias
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F. 565 SEZ. II
|
|
160
|
Murdegus de Maxias
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
161
|
Murru de Sinibiris
|
Ginepro
cfr. rosso
|
Juniperus
cfr.
oxycedrus L. subsp. oxycedrus
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
162
|
Narboni
|
Malva
arborea
|
Lavatera
olbia
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
163
|
Narboni
Aresu
|
Malva
arborea
|
Lavatera
olbia L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
164
|
Narboni
is Frisias
|
Malva
arborea
|
Lavatera
olbia
L.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
165
|
Nuraghe Frassu
|
Frassino
|
Fraxinus oxycarpa Willd.
|
F. 564 SEZ.I
|
|
166
|
Nuraghe is Pireddas
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F.565 SEZ. IV
|
|
167
|
Nuraghe
Magai
|
Morella
|
Solanum nigrum
L.
|
F. 564 SEZ.I
|
|
168
|
Nuraghe
sa Canna
|
Canna
|
Arundo
donax L.
o Phragmites australis Adanson
|
F.
573 SEZ. IV
|
|
169
|
Nuraghe
su Zippiri
|
Rosmarino
|
Rosmarinus
officinalis
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
170
|
Nuraghe
Zafferano
|
Zafferano
minore
|
Crocus minimus DC.
|
F.
572 SEZ. I
|
|
171
|
Nuxis
|
Noce
|
Juglans regia
L.
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
172
|
Ollasteddu
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F. 565 SEZ. II
|
|
173
|
Pala de is Ollastus
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
174
|
Palmas
|
Palma
nana
|
Chamaerops humilis
L.
|
F.
564 SEZ. I
|
|
175
|
Pardu Fenu
|
Fieno
|
Graminaceae sp.
pl.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
176
|
Pinus
Village
|
Pino
marittimo
|
Pinus
pinaster
Aiton
|
F.
573 SEZ. I
|
|
177
|
Pira
Sabia
|
Pero
|
Pyrus communis
L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
178
|
Planu de Olionis
|
Corbezzolo
|
Arbutus
unedo L.
|
F.
555 SEZ. II
|
|
179
|
Planu is Olias
|
Olivo
|
Olea
europaea
var. sativa L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
180
|
Planu
Zippiri
|
Rosmarino
|
Rosmarinus
officinalis
L.
|
F. 556 SEZ.II
|
|
181
|
Poggio
dei Pini
|
Pino
marittimo
|
Pinus
pinaster Aiton
|
F.
565 SEZ. I
|
|
182
|
Porto
Pineddu
|
Pino
d'Aleppo
|
Pinus halepensis Mill.
|
F. 572 SEZ. I
|
|
183
|
Porto
Pinetto
|
Pino
d'Aleppo
|
Pinus halepensis Mill.
|
F. 572 SEZ. I
|
|
184
|
Porto
Pino
|
Pino
d'Aleppo
|
Pinus halepensis Mill.
|
F. 572 SEZ. I
|
|
185
|
Porto
Tramatzu
|
Tamerice
|
Tamarix sp.
pl.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
186
|
Prunaresti
|
Pruno
selvatico
|
Prunus spinosa
L.
|
F. 564 SEZ. II
|
|
187
|
Punta Begas de is Sarpas
|
Salice
|
Salix sp. pl.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
188
|
Punta C.le de is Murtas
|
Mirto
|
Myrtus communis
L.
|
F. 565 SEZ. I
|
|
189
|
Punta
Campo de Pira
|
Pero
|
Pyrus communis L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
190
|
Punta
Cannedu
|
Canna
|
Arundo donax L.
o Phragmites australis Adanson
|
F. 565 SEZ. IV
|
|
191
|
Punta
Carruba
|
Carrubo
|
Ceratonia
siliqua
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
192
|
Punta
Criscioni
|
Crescione
|
Veronica
anagallis-acquatica L.
|
F.
572 SEZ. I
|
|
193
|
Punta de is Tuvaras
|
Erica
arborea
|
Erica
cfr. arborea L.
|
F. 556 SEZ. II
|
|
194
|
Punta de Peis de Pruna
|
Pruno
selvatico
|
Prunus
spinosa
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
195
|
Punta
de s’Ollasteddu
|
Olivastro
|
Olea
europaea
L. var. sylvestris Brot.
|
F. 565 SEZ. II
|
|
196
|
Punta
de sa Pirixedda
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
197
|
Punta
de su Senzu
|
Artemisia
|
Artemisia
arborescens
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
198
|
Punta
delle Canne
|
Canna
|
Arundo
donax L.
o Phragmites australis Adanson
|
F.
572 SEZ. I
|
|
199
|
Punta
di Genna Pira
|
Perastro
|
Pyrus amygdaliformis
Vill.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
200
|
Punta
di su Olioni
|
Corbezzolo
|
Arbutus
unedo
L.
|
F.
556 SEZ. III
|
|
201
|
Punta
'e su Luisau
|
Corinoli
comune
|
Smyrnium
olusatrum
L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
202
|
Punta
genn’e Feuras
|
Ferula comune
|
Ferula communis
L. subsp. communis
|
F. 555 SEZ. II
|
|
203
|
Punta
genn’e Mendulas
|
Mandorlo
|
Prunus
dulcis
(Mill.) D.A. Webb
|
F. 555 SEZ. II
|
|
204
|
Punta
Ginestra
|
Ginestra
|
Genista
cfr. corsica
(Loisel.) DC.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
205
|
Punta
is Abioi
|
Lavanda
|
Lavandula
stoechas
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
206
|
Punta is Allineddus
|
Ontano
|
Alnus
glutinosa
(L.) Gaertner
|
F. 565 SEZ. III
|
|
207
|
Punta is Luas
|
Euforbia arborescente
|
Euphorbia cfr.
dendroides L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
208
|
Punta is Luas
|
Euforbia arborescente
|
Euphorbia cfr.
dendroides L.
|
F.
572 SEZ. I
|
|
209
|
Punta is Luas
|
Euforbia
arborescente
|
Euphorbia
cfr. dendroides
L.
|
F.
573 SEZ. I
|
|
210
|
Punta
is Murtas
|
Mirto
|
Myrtus communis
L.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
211
|
Punta is Ollastus
|
Olivastro
|
Olea
europaea L.
var. sylvestris Brot.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
212
|
Punta
is Suergiu
|
Sughera
|
Quercus
suber
L.
|
F.
565 SEZ. IV
|
|
213
|
Punta
Limpiadroxiu su Zinnibiri
|
Ginepro
cfr. rosso
|
Juniperus
cfr.
oxycedrus L. subsp. oxycedrus
|
F. 565 SEZ. II
|
|
214
|
Punta
Marvau
|
Malva
silvestre
|
Malva sylvestris
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
215
|
Punta
Masoni Castangia
|
Castagno
|
Castanea
sativa
Mill.
|
F. 565 SEZ. III
|
|
216
|
Punta
Modditzi
|
Lentisco
|
Pistacia
lentiscus
L.
|
F. 556 SEZ. III
|
|
217
|
Punta
Murdegus
|
Cisto
|
Cistus sp. pl.
|
F.565 SEZ. IV
|
|
218
|
Punta
Murtas
|
Mirto
|
Myrtus communis
L.
|
F.
565 SEZ. I
|
|
219
|
Punta
Murteras
|
Mirto
|
Myrtus communis
L.
|
F. 573 SEZ. IV
|
|
220
|
Punta
Narbone
|
Malva
ar |